Zonder dak en zonder papieren: de buitengewone regularisatie laat dakloze migranten achter

De eerste helft van het buitengewone regularisatieproces – geopend tot 30 juni voor wie kon aantonen dat hij vóór 1 januari 2026 al in Spanje woonde – heeft een onverwachte kloof blootgelegd: migranten zonder vaste woon- of verblijfplaats. De reportage van EL PAÍS van 16 mei toont het administratieve doolhof waar daklozen zonder vaste adres mee te maken krijgen. Een voorbeeld is Mohamed, een jonge Algerijn zonder onderdak in Barcelona. Hij staat ingeschreven in het bevolkingsregister “zonder vaste woonplaats”, maar de Spaanse ambassade in Oran geeft hem geen afspraak om zijn strafblad te legaliseren. De toetreding van Algerije tot het Haagse Verdrag gaat pas in juli in, nadat de regularisatietermijn is verstreken. Dit leidt tot een ‘keten van legalisaties’ met wel vier stempels, wat zijn dossier in de praktijk blokkeert. Zijn advocaten van de stichting Arrels leggen uit dat de problemen toenemen wanneer er kwetsbaarheidsrapporten nodig zijn, buitenlandse documenten vertaald moeten worden of strafbladen voor lichte overtredingen in Spanje moeten worden gewist. Experts vrezen dat duizenden aanvragers buiten de boot vallen door eisen die “zijn bedacht voor mensen met een vaste woonplaats en middelen”. Het historische bevolkingsregister dient om binding met het land aan te tonen, maar veel daklozen hebben dit nooit geregeld. Onder de alternatieve bewijzen – geldtransfers, facturen op naam of medische dossiers – heerst onzekerheid over hoe de overheid deze zal beoordelen. Achter het probleem schuilt ook een arbeidscomponent: de meesten werken in de informele economie (bezorging, seizoensarbeid of oud ijzer) en hebben een verblijfsvergunning nodig om legaal te kunnen werken. Het gebrek aan papieren voedt een vicieuze cirkel van sociale uitsluiting die de regularisatie juist wilde doorbreken. NGO’s vragen Migratie om meer flexibiliteit bij documenten en mobiele loketten in opvangcentra, eetgelegenheden en op straat. Ze stellen dat regularisatie niet mag afhangen van het hebben van een huis, een printer en geld om documenten te laten apostilleren bij consulaten duizenden kilometers verderop. Als dit niet wordt aangepast, waarschuwen ze, zal het decreet alleen degenen bevoordelen die al een stap binnen het systeem stonden en de administratieve onzichtbaarheid van de meest kwetsbaren bestendigen.