Hiệp ước Di cư và Tị nạn của EU chính thức có hiệu lực; Cộng hòa Séc điều chỉnh quy trình phù hợp

Vào nửa đêm ngày 12 tháng 6 năm 2026, Hiệp ước về Di cư và Tị nạn của Liên minh châu Âu, sau nhiều năm tranh luận, chính thức có hiệu lực, thay thế chế độ Dublin đã tồn tại 20 năm bằng một gói phức tạp gồm mười quy định nhằm thống nhất quy trình xét duyệt tị nạn, thủ tục biên giới và sự đoàn kết nội khối EU. Mặc dù các quy định mới áp dụng cho tất cả 27 quốc gia thành viên, Praha đang chịu áp lực đặc biệt phải chứng minh khả năng xử lý hồ sơ nhanh hơn và chia sẻ trách nhiệm đối với người đến tại các cửa ngõ biên giới bên ngoài khối. Theo Bộ Nội vụ, Cộng hòa Séc đã chuyển đổi sáu trong mười luật, sửa đổi Luật Người nước ngoài (326/1999 Sb.) và mở rộng năng lực tại hai cơ sở tị nạn chuyên biệt ngoài Praha. Đối với các nhà tuyển dụng Séc dựa vào nhân lực ngoài EU, thay đổi ngay lập tức là về thủ tục: tất cả người nộp đơn lần đầu phải trải qua giai đoạn sàng lọc “trước nhập cảnh” kéo dài năm ngày, bao gồm kiểm tra an ninh và y tế trước khi có thể nộp đơn xin giấy phép cư trú hoặc làm việc. Bộ Nội vụ cảnh báo các công ty nên tính thêm một đến hai tuần vào kế hoạch tuyển dụng cho đến khi nhân viên được đào tạo đầy đủ về hệ thống sinh trắc học mới. Bộ cũng đang thử nghiệm kênh ưu tiên tại sân bay Vaclav Havel ở Praha để những người chuyển công tác có kỹ năng cao có thể hoàn tất sàng lọc ngay khi đến, động thái được Phòng Thương mại Mỹ tại Séc hoan nghênh. Về mặt chính trị, việc Praha tuân thủ nhanh chóng trái ngược với tuyên bố trước đó của liên minh năm đảng rằng sẽ cố gắng không tham gia chương trình tái định cư bắt buộc. Theo thỏa hiệp cuối cùng, Séc sẽ đóng góp 12 triệu euro vào “quỹ đoàn kết” năm 2026 thay vì tiếp nhận người tị nạn được tái định cư, chính phủ cho rằng đây là cách bảo vệ năng lực quốc gia đồng thời hỗ trợ các quốc gia tuyến đầu như Ý và Hy Lạp. Các tổ chức nhân quyền chỉ trích phương án đóng tiền thay vì tiếp nhận người tị nạn, cho rằng điều này làm suy yếu sự chia sẻ gánh nặng và có nguy cơ bình thường hóa việc giam giữ tại biên giới ngoài khối. Về mặt tuân thủ, thách thức lớn nhất là dữ liệu. Quy định mới yêu cầu tất cả dấu vân tay và hình ảnh khuôn mặt phải được tải lên hệ thống Eurodac nâng cấp trong vòng 24 giờ; hiện các quan chức Séc mất trung bình 72 giờ. Bộ trưởng Nội vụ Vít Rakušan thừa nhận khoảng cách này nhưng cho biết gói thầu công nghệ thông tin trị giá 18 triệu euro được trao tháng trước sẽ tự động hóa việc tải dữ liệu trước cuối năm. Cơ quan Tị nạn Liên minh châu Âu (EUAA) đã cử đội hỗ trợ kỹ thuật đến Praha để giúp tích hợp phần mềm và đào tạo nhân viên. Đối với các nhà quản lý di chuyển nhân sự, điều quan trọng là thời gian: du khách doanh nhân miễn thị thực không bị ảnh hưởng, nhưng nhân viên được điều động từ ngoài EU cần chuẩn bị cho các kiểm tra nghiêm ngặt hơn và ít nhất trong giai đoạn chuyển tiếp, thời gian chờ cấp giấy phép cư trú sẽ kéo dài hơn. Các nhà tuyển dụng được khuyên nên lên kế hoạch điều động ít nhất ba tháng trước và dự trù chi phí lưu trú qua đêm tại cơ sở trung chuyển mới trong thời gian hoàn tất sàng lọc.