Bundestag beperkt rechtsbijstand voor migranten en geeft ‘veilig land’-bevoegdheden aan ministerie van Binnenlandse Zaken

In een dramatische nachtelijke zitting die doorging tot in de vroege ochtend van 8 december, heeft de Duitse Bondsdag de strengste immigratiebeperking sinds de asielcrisis van 2016 aangenomen. De wet wijzigt de Vreemdelingenwet op twee beslissende punten.

Ten eerste krijgen personen die in uitzettingsdetentie (Abschiebungshaft) of de kortere voorvertrekbewaring (Ausreisegewahrsam) worden geplaatst, niet langer automatisch een door de staat gefinancierde advocaat toegewezen. Rechters moeten nu alleen in “bijzonder complexe individuele gevallen” een advocaat aanstellen. Het automatische recht op rechtsbijstand was pas vorig jaar ingevoerd nadat Duitsland meerdere zaken had verloren bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Voorstanders binnen de regering stellen dat deze wijziging “procedurale vertragingstactieken” zal stoppen en uitzettingen zal versnellen; migrantenrechtenorganisaties waarschuwen dat het zal leiden tot onterechte detenties en in strijd is met de uitspraken uit Straatsburg.



Ten tweede wordt de bevoegdheid om “veilige herkomstlanden” aan te wijzen overgedragen van de Bundesrat (de Eerste Kamer) naar het federale ministerie van Binnenlandse Zaken. In de praktijk betekent dit dat de Länder hun vetorecht verliezen wanneer Berlijn de terugkeer naar landen als Marokko, Algerije of Georgië wil versnellen. Zakenverenigingen juichen deze stap toe, omdat uitzettingszaken die nu vaak meer dan een jaar duren, lokale overheden belasten en de rechtbanken verstoppen. Humanitaire ngo’s stellen daarentegen dat politieke in plaats van juridische criteria nu de veiligheidsevaluaties zullen bepalen.

Voor managers van internationale mobiliteit heeft dit direct twee gevolgen. Bedrijven die werknemers uit derde landen in dienst hebben van wie de asielaanvragen zijn afgewezen, moeten noodplannen klaar hebben: zodra een werknemer wordt vastgehouden, moet mogelijk op zeer korte termijn en privé een advocaat worden ingeschakeld. Tegelijkertijd kan de snellere aanwijzing van “veilige” landen samengaan met aankomende arbeidsmigratieakkoorden die uitzettingen ruilen voor legale werkvisa – wat nieuwe wervingsmogelijkheden kan openen in Noord-Afrika en de Balkan.

De wet gaat nu naar de Bundesrat voor een procedurele behandeling, maar omdat de Eerste Kamer haar blokkaderecht op de ‘veilige landen’-clausule heeft verloren, kunnen alleen de wijzigingen in de detentieregeling nog worden aangepast. Het ministerie van Binnenlandse Zaken meldt dat de hervormingen “uiterlijk 1 februari 2026” in werking treden, waardoor werkgevers minder dan twee maanden hebben om hun compliance-protocollen aan te passen.