Bundestag haalt automatische rechtsbijstand voor gedetineerde migranten weg en laat ministerie van Binnenlandse Zaken ‘veilige landen’ per decreet aanwijzen

De Duitse Tweede Kamer heeft tijdens een zeldzame zitting op zondag 7 december, die tot na middernacht duurde, de meest ingrijpende verscherping van het immigratiebeleid sinds de asielcrisis van 2016 aangenomen. De wet wijzigt de Vreemdelingenwet op twee cruciale punten.

Ten eerste krijgen personen die in vreemdelingenbewaring (Abschiebungshaft) of de kortere voorvertrekbewaring (Ausreisegewahrsam) worden geplaatst, niet langer automatisch een door de staat gefinancierde advocaat toegewezen. Rechters moeten nu alleen in “bijzonder complexe individuele gevallen” een advocaat aanstellen. Het recht op gratis rechtsbijstand was pas vorig jaar ingevoerd nadat Duitsland meerdere zaken had verloren bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens; de regering stelt dat dit sindsdien een magneet is geworden voor “procedurele vertragingstactieken”. Migrantenrechtenorganisaties waarschuwen dat het schrappen van deze rechtsbijstand zal leiden tot onterechte detenties en langere procedures – precies wat de rechters in Straatsburg wilden voorkomen.



Ten tweede wordt de bevoegdheid om “veilige herkomstlanden” aan te wijzen overgedragen van de Bondsraad (de Eerste Kamer) naar het ministerie van Binnenlandse Zaken via een eenvoudige regeling. Praktisch betekent dit dat de Eerste Kamer geen vetorecht meer heeft wanneer Berlijn de terugkeer naar landen als Marokko, Algerije of Georgië wil versnellen. Zakenverenigingen juichen deze wijziging toe, omdat het de uitzettingsprocedures, die nu vaak meer dan een jaar duren en lokale overheden belasten, zou moeten verkorten. Humanitaire ngo’s waarschuwen echter dat politieke in plaats van juridische criteria nu de veiligheidsevaluaties zullen bepalen.

Voor managers van wereldwijde mobiliteit heeft dit direct twee gevolgen. Bedrijven die werknemers uit derde landen in dienst hebben van wie de asielaanvragen zijn afgewezen, krijgen te maken met strengere nalevingsregels: zodra een werknemer wordt vastgehouden, moet er mogelijk op korte termijn en op eigen kosten een advocaat worden ingeschakeld. Tegelijkertijd kan de snellere aanwijzing van “veilige” landen het makkelijker maken om Duitse medewerkers uit te zenden, omdat het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft aangegeven arbeidsmigratieovereenkomsten met deze landen te willen sluiten om uitzettingen te compenseren met legale werktrajecten.

De wetswijzigingen moeten nog worden goedgekeurd door de Bondsraad op 20 december, maar die kan de meeste bepalingen nu alleen nog vertragen, niet meer blokkeren. Minister van Binnenlandse Zaken Alexander Dobrindt heeft beloofd dat de eerste uitgebreide lijst van “veilige landen” in januari wordt gepubliceerd – een signaal van een strengere aanpak die multinationals in Duitsland nauwlettend in de gaten moeten houden.