Raport: Przekazywanie szwajcarskich procedur azylowych za granicę „prawnie możliwe, ale w praktyce niewykonalne”

W odpowiedzi na zapytanie parlamentarne, Rada Federalna opublikowała 15 kwietnia 2026 roku 62-stronicowy raport analizujący, czy Szwajcaria mogłaby rozpatrywać wnioski azylowe lub przeprowadzać procedury powrotu w krajach trzecich, na wzór zawieszonego już brytyjskiego planu z Rwandą. Choć z prawnego punktu widzenia, zarówno międzynarodowego, jak i szwajcarskiego, zewnętrzne rozpatrywanie wniosków jest możliwe, badanie wskazuje na poważne przeszkody związane z praworządnością, prawami człowieka, kosztami oraz stabilnością partnerów, które czynią realizację takiego rozwiązania nierealistyczną w najbliższej przyszłości.

Ekspercka analiza zlecona przez Sekretariat Stanu ds. Migracji ostrzega, że Szwajcaria pozostawałaby odpowiedzialna za ochronę uchodźców, nawet jeśli procedury odbywałyby się poza granicami kraju. Konwencje genewskie, zasada non-refoulement oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oznaczają, że Berno mogłoby być pociągnięte do odpowiedzialności za złe traktowanie w krajach partnerskich. Wymagałoby to znacznych nakładów na infrastrukturę, personel i długoterminowy nadzór, co zniwelowałoby potencjalne oszczędności.



Politycznie potencjalne kraje goszczące domagałyby się istotnych zachęt, tworząc zależności, których Szwajcaria chce uniknąć. Dlatego Rada Federalna potwierdza swoją strategię „Azyl 2027”: utrzymanie silnego krajowego systemu przy ścisłej współpracy z rozwijającym się Paktem UE ds. Migracji i Azylu. Berno będzie obserwować pilotażowe projekty UE, ale udział rozważy tylko przy spełnieniu surowych gwarancji praworządności i jasnego bilansu kosztów i korzyści.

Dla menedżerów ds. mobilności międzynarodowej oznacza to utrzymanie status quo: procedury azylowe pozostaną w Szwajcarii, co zapewni przewidywalność w transferach humanitarnych, obsłudze osób zależnych z roszczeniami ochronnymi oraz programach społecznej odpowiedzialności firm wspierających zatrudnianie uchodźców. Raport podkreśla jednak, że priorytetem pozostają szybsze procedury krajowe i skuteczniejsze egzekwowanie powrotów — co może skrócić czas oczekiwania na usunięcie osób z odrzuconymi wnioskami, wpływając na inicjatywy sponsoringu społecznościowego i integracji prowadzone przez pracodawców.

W najbliższych miesiącach wyniki raportu będą analizowane przez różne podmioty — od organizacji pozarządowych po władze kantonalne. Choć rząd ostrożnie pozostawia otwartą furtkę dla przyszłych rozwiązań na poziomie europejskim, jakiekolwiek przeniesienie procedur poza granice kraju wydaje się odległe o lata, co oznacza, że polityka mobilności oparta na szwajcarskich ramach azylowych pozostaje adekwatna i aktualna.