Cypr podpisuje porozumienie kierowane przez USA w sprawie zatrzymywania dostaw broni powiązanych z Iranem

Cypr dołączył do prestiżowego wspólnego oświadczenia w ramach Inicjatywy Bezpieczeństwa Przeciwdziałania Rozprzestrzenianiu (PSI), zobowiązując się do zaostrzenia kontroli statków podejrzewanych o przewóz broni lub technologii podwójnego zastosowania do i z Iranu. Tekst, opublikowany 2 października i podpisany przez 56 państw, potwierdza ograniczenia ONZ, które zostały przywrócone we wrześniu 2025 roku, oraz wzywa do „skutecznych działań” przeciwko nielegalnym transferom, szybszej wymiany informacji wywiadowczych i reform prawnych, które dadzą władzom krajowym wyraźniejsze uprawnienia do abordażu, przeszukania i, w razie potrzeby, zajęcia podejrzanego ładunku.

Dla Cypru ten krok ma szczególne znaczenie. Wyspa prowadzi jeden z największych na świecie otwartych rejestrów statków; ponad 1800 jednostek oceanicznych – wiele należących do zagranicznych firm – pływa pod cypryjską banderą. Zgodnie z prawem międzynarodowym państwo bandery odpowiada za kontrolę statków wpisanych do swojego rejestru, więc podpis Nikozji oznacza, że będzie oczekiwane, iż zatwierdzi (a czasem przeprowadzi) abordaż na morzu lub w porcie, gdy wiarygodne informacje wywiadowcze wskażą na naruszenia embarga wobec Iranu.

Zobowiązanie to pojawia się w czasie, gdy Cieśnina Ormuz pozostaje zamknięta po eskalacji konfliktu izraelsko-irańskiego w lutym, zmuszając ruch handlowy do korzystania z dłuższych tras na wschodnim Morzu Śródziemnym, gdzie statki pod cypryjską banderą są powszechne. Analitycy podkreślają, że Cypr zyskuje uznanie dyplomatyczne w Waszyngtonie i innych stolicach, dostosowując się do PSI w momencie, gdy jedność UE w sprawie sankcji wobec Iranu osłabła. Dwudziestu czterech członków UE-27 podpisało najnowsze oświadczenie; Malta, Belgia i Luksemburg się nie przyłączyły.



„Dla małego państwa morskiego, które opiera się na otwartych rynkach, sygnalizowanie, że jego bandera nie będzie luką dla nielegalnych przewozów, jest rozsądne” – zauważa dr Maria Xenophontos z Cypryjskiego Instytutu Morskiego. Dodaje, że skuteczna realizacja zależeć będzie od współpracy między Wiceministerstwem Żeglugi, Wspólnym Centrum Koordynacji Ratownictwa a operatorami portów handlowych w Limassol i Vassiliko.

Właściciele statków pod cypryjską banderą powinni przejrzeć klauzule umów czarterowych oraz procedury due diligence dotyczące sankcji. Prawnicy przewidują zaostrzenie zapisów kontraktowych, które pozwolą właścicielom odmówić rejsów mogących narazić ich na abordaż lub zajęcie statku. Ubezpieczyciele również spodziewają się wzrostu kosztów zgodności, choć wpływ na składki powinien być umiarkowany w porównaniu z dodatkowymi opłatami za ryzyko wojenne już stosowanymi na szerszym obszarze Bliskiego Wschodu.

W dłuższej perspektywie zobowiązanie do PSI może przyspieszyć projekty cyfryzacji już realizowane w Wiceministerstwie Żeglugi Cypru, w tym elektroniczny system inspekcji państwa bandery oraz interfejsy do śledzenia ładunków współpracujące z bazami danych organów ścigania UE i USA. Planowane na zakończenie w 2027 roku usprawnienia ułatwią realizację wniosków o natychmiastowe zatrzymanie statków i mogą stać się wzorem dla innych otwartych rejestrów, które starają się łączyć atrakcyjność komercyjną z obowiązkami bezpieczeństwa.