Ba Lan bãi bỏ “Đạo luật Đặc biệt”, đưa người tị nạn Ukraine vào chế độ bảo vệ tạm thời chung toàn EU

Sau gần bốn năm, Ba Lan đang dần chấm dứt các biện pháp đặc biệt được áp dụng từ khi Nga xâm lược Ukraine năm 2022. Vào ngày 23 tháng 2 năm 2026, Văn phòng Tổng thống xác nhận Tổng thống Karol Nawrocki đã ký ban hành dự luật bãi bỏ “Đạo luật Đặc biệt về Hỗ trợ Công dân Ukraine năm 2022” và sửa đổi Luật về Người nước ngoài. Khi Đạo luật Đặc biệt hết hiệu lực vào ngày 5 tháng 3 năm 2026, người Ukraine sẽ tiếp tục được bảo vệ theo Chỉ thị Bảo vệ Tạm thời của EU, nhưng các quyền lợi ưu đãi riêng của Ba Lan như tiếp cận thị trường lao động, phúc lợi và giáo dục gần như không có rào cản sẽ không còn nữa.

Luật mới kéo dài quyền cư trú hợp pháp đến ngày 4 tháng 3 năm 2027 và đảm bảo quyền tiếp cận bảo vệ tạm thời, nhưng giờ đây yêu cầu phải đăng ký vào sổ dân cư PESEL của Ba Lan trong vòng 30 ngày kể từ khi đến. Những người tị nạn không đăng ký sẽ bị coi là từ bỏ quyền bảo vệ, nhằm ngăn chặn tình trạng nhận trợ cấp kép ở nhiều quốc gia EU. Quyền lợi chăm sóc y tế sẽ tương đương với người Ba Lan không có bảo hiểm, ngoại trừ trẻ em, phụ nữ mang thai và nạn nhân bạo lực được ưu tiên. Các khoản trợ cấp giáo dục đặc biệt và quy định đơn giản hóa việc thuê trợ giảng đa văn hóa sẽ kết thúc vào cuối năm học hiện tại, trong khi quy định ưu tiên mở doanh nghiệp như công dân Ba Lan sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn.



Chính quyền Warsaw cho rằng những thay đổi này tạo ra “một hệ thống thống nhất cho tất cả người nước ngoài” và bảo vệ thị trường lao động trong nước khi tỷ lệ thất nghiệp đã tăng lên 5,7%. Các nhóm doanh nghiệp nhìn chung ủng hộ việc chuyển sang khung pháp lý thống nhất nhưng cảnh báo nhà tuyển dụng sẽ phải chịu thêm chi phí tuân thủ, đặc biệt khi các thủ tục thông báo làm việc trước đây được miễn giờ phải thay bằng đơn xin giấy phép lao động đầy đủ. Đối với các nhà quản lý di chuyển lao động, thông điệp rõ ràng: người lao động Ukraine đã có mặt tại Ba Lan giữ quyền cư trú, nhưng bất kỳ thay đổi về nhà tuyển dụng hoặc vị trí làm việc sau ngày 5 tháng 3 sẽ phải tuân thủ quy trình xin giấy phép lao động tiêu chuẩn của Ba Lan, bao gồm cả kiểm tra thị trường lao động ở một số tỉnh.

Các công ty nên rà soát nguồn nhân lực Ukraine, kiểm tra số PESEL đã được cấp và chuẩn bị cập nhật hợp đồng lao động trước khi thời gian chuyển tiếp kết thúc. Việc thay đổi chính sách này cũng gửi tín hiệu khu vực. Các nước láng giềng như Slovakia và Romania đã gợi ý có thể theo bước Ba Lan, thay thế các chương trình quốc gia bằng tiêu chuẩn EU, siết chặt một bức tranh pháp lý mà nhiều nhà tuyển dụng từng dựa vào. Do đó, các nhóm quản lý di chuyển lao động cần chuẩn bị cho sự hội tụ nhanh hơn của các quy định và ít ngoại lệ quốc gia hơn ở Trung Âu trong năm 2026.