EU rondt nieuwe uitzettingsregels af, verwijzend naar Italië’s ‘terugkeercentrum’-model met Albanië

De Europese Unie heeft groen licht gegeven voor het laatste onderdeel van haar Nieuwe Pact over Migratie en Asiel door een verordening goed te keuren die lidstaten toestaat afgewezen asielzoekers over te plaatsen naar zogenaamde ‘terugkeerhubs’ in derde landen. De 104 pagina’s tellende tekst kreeg in de vroege ochtend van 29 maart steun van de nationale ambassadeurs in Brussel en wordt volgende week door de ministers bekrachtigd, waardoor de regels op 12 juni 2026 van kracht kunnen worden.

Hoewel de nieuwe verordening EU-breed geldt, erkenden diplomaten openlijk dat deze sterk leunt op het Italiaanse protocol uit 2023 met Albanië, waarbij Rome twee detentiecentra in Shengjin en Gjadër financierde. Die centra, waar momenteel ongeveer 90 migranten verblijven, zullen volgens officials dienen als ‘proof of concept’ voor het bredere Europese plan.

De Italiaanse premier Giorgia Meloni noemde de stemming een ‘overwinning voor realisme’ en benadrukte dat verwerking buiten de EU de enige geloofwaardige manier is om mensensmokkelaars op de Centraal-Mediterrane route tegen te gaan. Volgens de verordening kan elke niet-EU-burger met een definitief uitzettingsbevel worden overgebracht naar een land dat een opvangovereenkomst met de EU heeft gesloten. Lidstaten moeten basiswaarborgen respecteren, maar detentie kan tot 24 maanden duren voor migranten die als vluchtgevaarlijk worden beschouwd of weigeren mee te werken.



Terugkeersbesluiten worden opgenomen in het Schengen Informatiesysteem, zodat een bevel dat in het ene land wordt uitgevaardigd automatisch geldig is in de hele EU. Voor Italië beloven de regels praktische verlichting. Cijfers van het ministerie van Binnenlandse Zaken tonen aan dat in 2025 slechts 21% van de 41.000 personen die het land moesten verlaten daadwerkelijk werd teruggestuurd. Rome hoopt dat gedeelde EU-financiering en wederzijdse erkenning van uitzettingsbesluiten de financiële en administratieve lasten verlichten die de handhaving jarenlang hebben bemoeilijkt.

Ondertussen houden zakenreizigersorganisaties de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten: strengere uitzettingsprocedures kunnen leiden tot meer controles op luchthavens en strengere toetsing van werkvisumhouders die tussen Schengenlanden reizen. Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat het Italiaanse model al juridische grijze gebieden creëert. Tijdens een recent bezoek aan de hub in Gjadër meldden Italiaanse parlementsleden verwarring onder gedetineerden over hun recht op juridische bijstand en de termijnen voor beroep. NGO’s vrezen dat het EU-breed uitbreiden van het systeem langdurige extraterritoriale detentie kan normaliseren en de rechterlijke controle verder kan bemoeilijken.

De Europese Commissie benadrukt dat de toezichtmechanismen ‘stevig’ zullen zijn, maar geeft toe dat gedetailleerde richtlijnen pas na de startdatum van het pact beschikbaar zullen zijn.