Zwitserland activeert nieuwe Schengen-mogelijkheden: Federale Raad kan bij crises opnieuw grenscontroles invoeren

Vanaf 1 juni 2026 treedt een pakket wetswijzigingen in werking dat stilletjes maar ingrijpend de speelruimte van Zwitserland op het gebied van grensbeheer en asielveiligheid verandert. De vorig jaar door het parlement goedgekeurde en nu operationele aanpassingen implementeren de herziene Schengen Grenscode in de Zwitserse wetgeving. Voor het eerst heeft de Bondsraad een expliciete wettelijke basis om interne Schengen-grenscontroles opnieuw in te voeren of de toegang tot luchthavens te beperken wanneer uitzonderlijke situaties – zoals een pandemie, een massale migratiegolf of een groot internationaal evenement – de openbare orde bedreigen. Deze bevoegdheid is bedoeld als tijdelijk en proportioneel, maar geeft Bern een veel snellere mogelijkheid dan de noodverordeningen die tijdens Covid-19 werden gebruikt. Bedrijven die afhankelijk zijn van naadloos grensoverschrijdend woon-werkverkeer, just-in-time leveringen of zakelijke reizen op dezelfde dag, doen er daarom goed aan extra tijd in te calculeren in hun mobiliteitsplannen.

De hervormingen vereenvoudigen ook gezamenlijke patrouilles met buurlanden, waardoor de administratieve rompslomp afneemt wanneer Zwitserse en EU-functionarissen ad-hoc controles in grensgebieden moeten opzetten. Dit is vooral relevant in aanloop naar grote evenementen zoals de G7-top half juni in Évian, waarbij Zwitserland samen met de Franse autoriteiten de beveiliging van de luchthaven van Genève en de waterwegen van het Meer van Genève verzorgt. Mobiliteitsmanagers kunnen bij toekomstige topontmoetingen of crisissituaties rekenen op meer zichtbare – maar juridisch gecoördineerde – steekproeven bij weg-, spoor- en veerbootovergangen, waarbij identiteits-, visum- en werkvergunningsdocumenten vaker worden gecontroleerd.



Een tweede pijler van het pakket per 1 juni verscherpt de veiligheid binnen de federale asielcentra. Privébeveiligers die door het Staatssecretariaat voor Migratie zijn ingehuurd, krijgen uitgebreidere doorzoekingsbevoegdheden, mogen storende bewoners tijdelijk tot twee uur vasthouden en kunnen als disciplinaire maatregel een verlaging van uitkeringen aanbevelen. Het doel is geweld in overvolle centra te beteugelen, maar mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat de nieuwe regels de grens tussen administratieve opvang en detentie vervagen. Voor professionals in wereldwijde mobiliteit die personeel verhuizen onder gezinsherenigings- of humanitaire vergunningen, kan de verwerking in deze centra strengere controles en langere wachttijden betekenen als incidenten toenemen.

In hetzelfde wetspakket zitten grotendeels symbolische militaire bepalingen – zoals het afschaffen van het 150 jaar oude papieren dienstboekje ten gunste van een digitale versie – maar de rode draad is paraatheid: de Zwitserse autoriteiten willen sneller kunnen overschakelen van de normale Schengen-vrijheid van beweging naar crisismodus. Multinationals doen er goed aan hun reislijsten en risicodashboards bij te werken, thuiswerkprotocollen voor grensoverschrijdend personeel te waarborgen en medewerkers te instrueren om paspoorten en verblijfskaarten bij de hand te houden bij het passeren van normaal open grenzen.

Achtergrond: de Bondsraad nam de verordeningswijzigingen op 6 mei 2026 aan, zodat deze gelijktijdig met de herziene Grenscode op 12 juni 2026 in werking zouden treden; de bepalingen die tussentijdse maatregelen mogelijk maken, gelden echter al vanaf 1 juni. Daardoor kan Zwitserland de nieuwe bevoegdheden al inzetten voor de komende G7-bijeenkomst als de risicobeoordelingen verscherpen.