Protesten bij de Brennerpas belichten de gevolgen van het Zwitserse beleid voor zwaar vrachtverkeer

Vroeg in de ochtend blokkeerde een konvooi van lokale bewoners en milieuorganisaties op 31 mei de Brenner-autosnelweg. Ze eisen dat Oostenrijk en Italië vrachtvervoerders dwingen weer gebruik te maken van het spoor en de lasten delen die ontstaan door Zwitserlands strenge Alpentransitbeleid. De protestleiders beschuldigen Bern ervan vrachtverkeer “uit te besteden” door het aantal Zwitserse snelwegtoelatingen voor buitenlandse zware vrachtwagens te beperken en een van Europa’s hoogste kilometerheffingen te innen. Hierdoor kiezen vervoerders voor de Brennercorridor, waar dagelijks tot 9.000 vrachtwagens door een van de smalste Alpenvalleien van Europa rijden.

Zwitserland voerde in 2001 strenge beperkingen in en verlaagde het maximale aantal noord-zuidoversteken voor zware vrachtwagens geleidelijk van 1,4 miljoen naar de huidige limiet van 650.000 per jaar, gekoppeld aan de prestatiegerichte zwarevoertuigenheffing (LSVA). Deze maatregel wordt door Zwitserse kiezers geprezen vanwege de bescherming van de luchtkwaliteit rond de Gotthard- en Lötschbergtunnels, maar heeft het vrachtverkeer naar de enige grote oost-westroute zonder capaciteitsproblemen geduwd: de Brennerpas tussen Innsbruck en Bolzano. In de Alpenregio’s op de Oostenrijks-Italiaanse grens liggen de stikstofdioxidewaarden tijdens drukke vakantieweekenden tot 40% boven de EU-normen.

De eisen van de demonstranten sluiten aan bij de al langer bestaande oproepen van de Tiroler autoriteiten voor een gecoördineerde, alpenbrede kilometerheffing, rijverboden ’s nachts en verplichte spoorvervoercombinaties voor bepaalde vrachtcategorieën. Wenen en Rome tonen begrip, maar stellen dat een gezamenlijke heffing ook Zwitserland moet omvatten, waar de LSVA al de duurste van Europa is, maar alleen op Zwitsers grondgebied geldt. Zonder een geharmoniseerd systeem kiezen vervoerders simpelweg de goedkoopste en momenteel minst drukke route, wat de modal-shiftdoelen van EU-verordening 2021/1429 over gecombineerd vervoer ondermijnt.



Zwitserlands minister van Verkeer, Albert Rösti, benadrukte zondag dat Zwitserland “zijn modal-shiftdoel twee jaar eerder dan gepland heeft gehaald” door in 2025 74% van het Alpenvrachtvervoer over het spoor te laten verlopen. Hij stelde dat uitbreiding van de LSVA buiten Zwitserland een wijziging van het EU-verdrag vereist, “en dat staat niet op de agenda.” Critici wijzen erop dat Bern dubbel profiteert: schonere lucht thuis en lucratieve LSVA-inkomsten, terwijl vervuiling en congestie worden afgewenteld op buurlanden zonder vergelijkbare trans-Alpijnse spoorinfrastructuur.

Voor internationale supply-chain managers is dit een herinnering dat regelgeving in één jurisdictie kan leiden tot kostbare omwegen elders. Bedrijven die tijdkritische goederen tussen Noord-Europa en Italië vervoeren, moeten rekening houden met sporadische sluitingen van de Brennerpas tijdens het zomerseizoen, met vertragingen tot zes uur, of overstappen op onbewaakte gecombineerd-transportdiensten via Zwitserse tunnels, ondanks hogere basisprijzen.

Beleidsanalisten stellen dat de protesten de druk opvoeren voor een Alpencorridorakkoord dat tolheffingen en nachtelijke rijverboden in Zwitserland, Oostenrijk en Italië kan standaardiseren. Dit zou de transportkosten kunnen verhogen, maar op de lange termijn zorgen voor voorspelbaarheid en schonere logistiek.