Wat de Schengengrenscode wel en niet toestaat bij een toename van migratie

De discussie over het “schorsen van Spanje uit Schengen” die na de gebeurtenissen in Ceuta op sociale media opdook, heeft volgens experts tegenover Cadena SER op 31 juli geen juridische basis. Volgens de Schengen Grenscode mag een lidstaat haar eigen interne grenscontroles herinvoeren, maar er is geen mechanisme om een andere lidstaat uit te sluiten. Controles kunnen maximaal één maand duren bij een dringende dreiging, of zes maanden bij een voorzienbare dreiging, met mogelijke verlengingen in uitzonderlijke gevallen. Elke verlenging moet echter worden gemeld aan de Europese Commissie, de Raad en het Europees Parlement. Omdat Spanje en Italië geen landgrens delen, richt de Italiaanse maatregel zich op luchthavens en zeehavens. Luchtvaartmaatschappijen moeten bij vertrek uit Spanje controles uitvoeren zoals bij het verlaten van het Schengengebied, om boetes voor het vervoeren van niet-toegestane passagiers te voorkomen. Voor bedrijven die personeel binnen de EU verplaatsen, betekent dit dat land-specifieke regels zoals visumcontroles en registratie van gedetacheerde werknemers weer terugkomen, terwijl Schengen juist bedoeld was om dit te vereenvoudigen. Advocaten adviseren dat niet-EU-medewerkers met een ICT-, EU Blue Card- of intra-bedrijfsoverdrachtvergunning zowel hun paspoort als verblijfskaart bij zich moeten hebben, omdat grenspolitie op de bestemming mogelijk geen elektronische toegang heeft tot verblijfsdatabases. Bedrijven moeten ook voorbereid zijn op mogelijke kettingreacties: als meerdere landen controles invoeren, kan het wegvervoer tussen Spanje en de rest van Europa vastlopen, vergelijkbaar met de migratiecrisis van 2015. Mobiliteitsprofessionals doen er goed aan de ‘Gecoördineerde Risicoanalyse’ van de Commissie te volgen, omdat deze de termijn bepaalt voor het beëindigen of verlengen van controles. Als Italië (of een ander land) de controles na 30 dagen zonder geldige reden niet opheft, kunnen er inbreukprocedures volgen, hoewel Brussel in de praktijk vaak ruimte geeft bij migratie- of veiligheidskwesties. De conclusie: Schengen verdwijnt niet, maar de belofte van vrij verkeer staat steeds meer onder druk door politieke realiteit, waar HR- en reisafdelingen rekening mee moeten houden.