Instytucje UE osiągają porozumienie w sprawie wspólnych przepisów dotyczących powrotów, wywierając presję na fiński system deportacji

W Brukseli, 1 czerwca, negocjatorzy Rady UE i Parlamentu Europejskiego osiągnęli polityczne porozumienie w sprawie długo oczekiwanego rozporządzenia dotyczącego powrotów – formalnie znanego jako rozporządzenie ustanawiające wspólny europejski system powrotów. Tekst, który Komisja Europejska przyjęła z zadowoleniem w oświadczeniu z 2 czerwca, zrewolucjonizuje sposób, w jaki państwa członkowskie identyfikują, zatrzymują i odsyłają obywateli państw trzecich nieposiadających prawa do pobytu w Unii. Dla Finlandii nowe ramy prawne mają duże znaczenie. Choć liczba nielegalnych migracji jest stosunkowo niewielka, geograficzne położenie Helsinek i 1340-kilometrowa granica lądowa z Rosją sprawiają, że operacje powrotowe są skomplikowane i często politycznie nacechowane. Zgodnie z projektem przepisów Finlandia będzie zobowiązana do wydawania decyzji o powrocie natychmiast po negatywnym rozstrzygnięciu w sprawie azylu, wprowadzania danych do nowego unijnego systemu zarządzania sprawami powrotów oraz przestrzegania krótkich, ściśle monitorowanych terminów odwołań. Okresy zatrzymania mogą zostać wydłużone do 18 miesięcy, jeśli migrant zostanie uznany za ryzyko ucieczki – to dwukrotnie więcej niż obecny, stosowany przez Finlandię limit sześciu miesięcy, wzorowany na modelu szwedzkim. Kontrowersyjną nowością jest możliwość korzystania przez państwa członkowskie z unijnych „centrów powrotów” zlokalizowanych w krajach trzecich. Fińscy prawnicy wskazują, że może to dać Helsinkom praktyczne narzędzie do usuwania migrantów, których nie można odesłać (np. tych, których kraje pochodzenia odmawiają wydania dokumentów podróży), bez konieczności długotrwałego zatrzymania na terenie kraju. Organizacje broniące praw człowieka obawiają się jednak, że przetwarzanie poza granicami UE może osłabić nadzór sądowy i stworzyć zachętę do przerzucania odpowiedzialności. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych poinformowało dziennik gospodarczy Kauppalehti, że już analizuje potrzeby kadrowe Policji i Straży Granicznej, aby sprostać spodziewanemu wzrostowi liczby deportacji po bezpośrednim wejściu rozporządzenia w życie – prawdopodobnie w połowie 2028 roku, po dwuletnim okresie wdrożenia. Firmy zatrudniające obywateli państw trzecich na krótkoterminowych umowach powinny przygotować się na szybsze egzekwowanie decyzji w przypadku cofnięcia pozwolenia na pracę, a zespoły zajmujące się mobilnością międzynarodową będą musiały uważniej śledzić terminy odwołań. Ponieważ rozporządzenie o powrotach jest częścią szerszego Paktu UE w sprawie migracji i azylu, Finlandia będzie musiała zmienić kilka ustaw krajowych – w tym ustawę o cudzoziemcach oraz ustawę o środkach przymusu. Rząd zapowiedział, że pierwszy projekt ustawy wdrażającej przedstawi parlamentowi przed końcem 2026 roku, dając zainteresowanym stronom niewiele czasu na wywarcie wpływu i wynegocjowanie zabezpieczeń przed błędami administracyjnymi, które mogłyby prowadzić do niesłusznych deportacji.