Hiszpański Sąd Najwyższy zakazuje natychmiastowego odsyłania migrantów przechwyconych na morzu

W przełomowym orzeczeniu z 8 lipca hiszpański Sąd Najwyższy zamknął lukę prawną, która pozwalała policji na stosowanie tzw. „devoluciones en caliente” – natychmiastowego odsyłania migrantów złapanych podczas próby przepłynięcia lub dryfowania w kierunku hiszpańskich enklaw Ceuty i Melilli. Kontrowersyjna praktyka, sformalizowana w nowelizacji hiszpańskiego prawa imigracyjnego z 2015 roku, pierwotnie miała zastosowanie wobec grup forsujących podwójne ogrodzenia graniczne. Z czasem jednak zaczęto ją stosować także wobec osób zatrzymanych na wodach oddzielających Maroko od tych północnoafrykańskich miast. Izba Administracyjna orzekła, że procedura szybkiego odrzucenia może być stosowana wyłącznie wtedy, gdy osoba „pokonuje fizyczne bariery graniczne, takie jak ogrodzenia”, a nie gdy zostaje zatrzymana na otwartym morzu. Sprawa dotyczyła obywatela Algierii, który w 2024 roku został bezzwłocznie przekazany władzom marokańskim po zatrzymaniu przez hiszpańską Guardia Civil podczas próby dopłynięcia do Ceuty. Sądy niższej instancji uznały już wtedy, że takie odesłanie było niezgodne z prawem, ponieważ morze nie stanowi fizycznej bariery; Sąd Najwyższy ustalił teraz tę zasadę jako obowiązującą w przyszłych przypadkach. Orzeczenie ma szerokie konsekwencje dla zarządzania granicą w Cieśninie Gibraltarskiej. Hiszpańskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych będzie musiało zapewnić, że akcje ratunkowe na morzu będą skutkować standardowymi procedurami imigracyjnymi, w tym identyfikacją, dostępem do pomocy prawnej oraz prawem do ubiegania się o azyl. Organizacje broniące praw człowieka, takie jak CEAR i Amnesty International, które od dawna krytykowały praktykę push-backów, uznały decyzję za „punkt zwrotny”, wzmacniający gwarancje proceduralne i zbliżający Hiszpanię do najnowszego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W praktyce jednostki Policji Narodowej działające w Tarajal (Ceuta) i Beni Enzar (Melilla) będą musiały wdrożyć zaktualizowane protokoły. Zespoły ds. mobilności korporacyjnej, zajmujące się relokacją pracowników do tych enklaw, powinny przygotować się na wydłużony czas obsługi przybywających drogą morską, co może zwiększyć presję migracyjną na lokalne ośrodki recepcyjne. Orzeczenie może również wpłynąć na trwające negocjacje Hiszpanii z Marokiem dotyczące nowej dwustronnej umowy o readmisji, ponieważ Rabat traci mechanizm szybkiego odsyłania, który dotąd akceptował w milczeniu. Pracodawcy działający w Ceucie i Melilli powinni uważnie śledzić nadchodzące rozporządzenie ministerialne, które przełoży wytyczne sądu na instrukcje operacyjne. Nieprzestrzeganie nowych zasad może skutkować postępowaniami sądowymi i utratą reputacji, jeśli firmy ochroniarskie lub sponsorowane działania wolontariackie zostaną uznane za ułatwiające nielegalne push-backi.