Fiński premier wzywa do wstrzymania wydawania wiz turystycznych Rosjanom na terenie całej UE

Finland ponownie stawia się na czele debaty o Schengen w kontekście Rosji. W wywiadzie wyemitowanym w sobotę wieczorem, 10 października, premier Petteri Orpo zapowiedział, że podczas nadchodzącej Rady Europejskiej (15–16 października) zaapeluje do pozostałych przywódców o natychmiastowe wstrzymanie wydawania wiz turystycznych obywatelom Rosji. Choć Finlandia już w 2022 roku zamknęła swoje granice dla rosyjskich turystów w odpowiedzi na wojnę na Ukrainie, większość pozostałych państw strefy Schengen nadal wydaje ograniczoną liczbę wiz kategorii C. Według Orpo, w zeszłym roku około 800 tys. rosyjskich turystów otrzymało wizy, co – jak podkreślił – stwarza „oczywiste” zagrożenia dla bezpieczeństwa. Premier powiązał swoją inicjatywę bezpośrednio z niedawnymi obawami o sabotaż podmorskiej infrastruktury na Bałtyku i Morzu Północnym, argumentując, że ruch turystyczny daje Kremlowi „zasłonę i okazję” do zbierania informacji wywiadowczych w Europie. Fińskie służby bezpieczeństwa wielokrotnie ostrzegały, że niedokładnie sprawdzani goście mogą mapować kluczowe obiekty, takie jak kable danych, terminale LNG czy węzły kolejowe. W trakcie wywiadu Orpo retorycznie zapytał: „Dlaczego pozwalamy Rosjanom przyjeżdżać tu jako turystom i swobodnie się poruszać?” Podkreślił, że proponowane przez niego rozwiązanie to „jedna, konkretna decyzja”, a nie kolejna dyskusja wstępna. Dyplomatyczne źródła w Brukseli wskazują, że propozycja spotka się z silnym oporem ze strony krajów, które nadal wydają większość rosyjskich wiz turystycznych – przede wszystkim Włoch, Hiszpanii, Francji, Grecji i Niemiec – których branże turystyczne obawiają się dalszych strat po trzech trudnych sezonach. Komisja Europejska będzie musiała także opracować instrument prawny, który zrównoważy kwestie bezpieczeństwa wewnętrznego z obowiązkami wynikającymi z kodeksu wizowego Schengen oraz możliwymi zarzutami dyskryminacji ze strony WTO. Mimo to inicjatywa Orpo pojawia się w newralgicznym momencie: ministrowie spraw wewnętrznych przygotowują już zimowy pakiet środków mających ograniczyć nielegalne przekroczenia granic zewnętrznych UE, a zaostrzenie polityki wizowej mogłoby zostać włączone do tego planu. Dla firm zarządzających podróżami pracowników delegowanych i przepływami pracowników dojeżdżających z krajów nordyckich nie przewiduje się natychmiastowych zmian operacyjnych – przejścia graniczne między Rosją a Finlandią są zamknięte od grudnia 2023 roku, a połączenia kolejowe Helsinki–Sankt Petersburg pozostają zawieszone. Większy wpływ na biznes może mieć decyzja na poziomie UE. Rosyjscy klienci, partnerzy czy członkowie rodzin, którzy liczyli na udział w spotkaniach, szkoleniach czy targach w UE, mogą nagle napotkać na blokadę w dostępie do wiz turystycznych, zmuszając ich do ubiegania się o trudniej dostępne wizy krajowe długoterminowe lub humanitarne. Firmy powinny więc przeanalizować plany mobilności na IV kwartał i I kwartał kolejnego roku dotyczące obywateli Rosji i przygotować alternatywne strategie wjazdu (np. wizy D na cele biznesowe, jeśli są jeszcze dostępne). Zespoły ds. ryzyka podróży powinny także monitorować możliwe działania odwetowe ze strony Moskwy, które mogą zaostrzyć kontrole wyjazdowe lub ograniczyć wydawanie wiz biznesowych obywatelom UE. Fińskie władze są przekonane, że mają sprzyjający moment. Już jedenaście państw UE, w tym Finlandia, wystosowało w czerwcu list do Komisji Europejskiej z apelem o zaostrzenie zasad dotyczących rosyjskich wiz Schengen, a państwa bałtyckie nieformalnie poparły nową inicjatywę Orpo. W kontekście nadchodzącego siedmioletniego budżetu UE, który również będzie tematem szczytu, Helsinki mogą wykorzystać swoje stanowisko fiskalnej ostrożności, by wynegocjować ustępstwa w kwestiach bezpieczeństwa. Czy to wystarczy, by przełamać sceptycyzm krajów południowej Europy, okaże się do piątku.