Duitse rechtbank vernietigt grenscontrole, zet Berlijns interne Schengenmaatregelen onder druk

Een vonnis van de bestuursrechter in Koblenz op 27 april heeft een flinke klap uitgedeeld aan de Duitse praktijk van systematische identiteitscontroles aan de binnenlandse landgrenzen. De rechtbank oordeelde dat de federale politie geen wettelijke basis had om een rechtsgeleerde die per bus vanuit Luxemburg reisde bij de grensovergang Perl-Schengen in juni 2025 te stoppen en te ondervragen. De rechters stelden dat het ministerie van Binnenlandse Zaken niet had aangetoond dat er sprake was van een “ernstige nieuwe bedreiging van de openbare orde of de binnenlandse veiligheid,” zoals vereist volgens de artikelen 25–28 van de Schengen Grenscode, toen het vorig jaar besloot de controles met nog eens zes maanden te verlengen. Hoewel het vonnis alleen geldt voor deze individuele zaak, is het de tweede nederlaag voor de regering deze maand en kan het de deur openen voor meer juridische procedures.

Critici stellen dat Berlijn van wat de EU-wetgeving als een tijdelijke, uitzonderlijke maatregel ziet, een quasi-permanent regime heeft gemaakt dat handelsroutes vertraagt, het woon-werkverkeer verstoort en het principe van vrij verkeer ondermijnt. De Beierse hogere bestuursrechter kwam op 11 april tot een vergelijkbare conclusie over de Duits-Oostenrijkse grens, wat wijst op groeiende ongeduld bij de rechterlijke macht over de langdurige “noodmaatregelen.”

Voor multinationale werkgevers is de directe praktische vraag of de regering-Merz de controles zal opschorten, die zorgen voor wachtrijen, boetes en gemiste leveringsmomenten op cruciale vrachtcorridors van de Benelux-havens naar Zuid-Duitsland. Tijdens de federale persconferentie op maandag zei een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken dat men de motieven “zorgvuldig zal onderzoeken” en zich het recht voorbehoudt in beroep te gaan, wat betekent dat de controles voorlopig blijven.



Juridische experts wijzen erop dat bedrijven die te maken hebben met vertragingen in zendingen of extra overwerkkosten voor werknemers mogelijk schadevergoeding kunnen eisen als hogere rechtbanken het vonnis van Koblenz bevestigen. Mobiliteitsteams binnen bedrijven wordt daarom aangeraden om verstoringen door de controles goed te documenteren en chauffeurs en grensoverschrijdend personeel te informeren over mogelijke procedurewijzigingen.

Het vonnis zet ook extra druk op Berlijn in de komende debatten in de Raad, waar meerdere lidstaten pleiten voor strengere limieten op hoe lang interne controles verlengd mogen worden. Op middellange termijn kan deze zaak de politieke onderhandelingen over een nieuw Schengen Governance-pakket, dat later dit jaar wordt verwacht, versnellen. Duitsland zal moeten kiezen: doorgaan met interne controles, met het risico op meer rechtszaken en diplomatieke spanningen met buurlanden zoals Luxemburg en Nederland, of overstappen op op inlichtingen gebaseerde gerichte controles weg van de fysieke grens.

Hoe dan ook, mobiliteitsmanagers doen er goed aan de beroepsprocedures nauwlettend te volgen en zich voor te bereiden op weer een beleidswijziging in de komende maanden.