Zwitserse kantons mogen lagere bijstandsniveaus vaststellen voor Oekraïense vluchtelingen met S-status

De Zwitserse federale overheid heeft stilletjes een wijziging doorgevoerd in de Asielverordening 2, waardoor niet Bern, maar de 26 kantons zelf bepalen hoeveel sociale bijstand wordt toegekend aan Oekraïners met de speciale S-beschermingsstatus. Deze aanpassing is dringend, omdat tegen 1 maart 2027 ongeveer 46.000 Oekraïners twee jaar in Zwitserland zullen hebben gewoond en daardoor in aanmerking komen om van het asielbudget over te stappen naar de gewone sociale bijstand. Volgens de huidige regels zouden zij hetzelfde basisbedrag ontvangen als Zwitserse staatsburgers, een stijging van ongeveer 30–40% ten opzichte van de lagere uitkeringen voor asielzoekers.

De financiële directeuren van de kantons waarschuwen voor een kostenexplosie die honderden miljoenen francs extra kan betekenen voor lokale sociale budgetten zodra de federale vaste vergoeding volgend jaar stopt. Het ontwerp van de verordening geeft de kantons daarom de wettelijke ruimte om de uitkeringen vast te stellen tussen het huidige asielniveau en het nationale referentiebedrag voor inwoners. De Conferentie van Kantonnale Sociale Directeuren (SODK) noemt deze flexibiliteit “beslissend” voor duurzame integratiebudgetten, en wijst erop dat de arbeidsmarktintegratie van Oekraïense vluchtelingen ongelijk verloopt: de werkgelegenheid varieert van 24% in Jura tot 46% in Zürich.



Gemeenten, die de dagelijkse sociale kosten dragen, juichen de maatregel toe, maar eisen een formele rol bij het vaststellen van de uiteindelijke bedragen. Hulporganisaties zoals Caritas, HEKS en de Zwitserse Vluchtelingenraad (SFH) uiten scherpe kritiek op het voorstel. Zij stellen dat het verlagen van de uitkeringen tot het asielniveau armoede zal bestendigen, de taalverwerving vertraagt en uiteindelijk de integratiekosten voor scholen en gezondheidszorg zal verhogen.

Linkse partijen vrezen dat ongelijke kantonnale tarieven zullen leiden tot ‘welfare shopping’ en dure juridische procedures wegens vermeende discriminatie onder het Vluchtelingenverdrag. Zakenorganisaties houden zich tot nu toe op de achtergrond, maar specialisten op het gebied van relocatie zijn alert: bedrijven die Oekraïense talenten met een S-status werkvergunning in dienst hebben, kunnen hogere salarisverwachtingen krijgen als de sociale steun wordt verlaagd.

Ondertussen wordt aan managers van wereldwijde mobiliteit geadviseerd om de interne toeslagen voor moeilijke omstandigheden te herzien en zich voor te bereiden op grotere regionale verschillen in kosten van levensonderhoud, vooral in Franstalige kantons die hebben aangegeven mogelijk hogere uitkeringsniveaus te handhaven. Het Federaal Departement van Justitie en Politie is van plan de verordening vóór het einde van de herfstzitting af te ronden, zodat kantonnale parlementen hun sociale wetgeving tijdig kunnen aanpassen voor de overgang op 1 maart 2027. Mocht de uitvoering door juridische procedures worden vertraagd, dan kunnen kantons gedwongen worden achterstallige betalingen te doen – een extra prikkel om de regels snel te verduidelijken.