Voorgestelde ‘Geassocieerd Lidmaatschap’ van de EU Kan Deur Openen voor Vrije Beweging Tussen Canada en EU

Er viel deze week een diplomatieke bom toen Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen Canada uitnodigde om het allereerste ‘associé-lid’ van de Europese Unie te worden. Tijdens een toespraak in het Europees Parlement op 17 september verwelkomde premier Mark Carney het idee en een dag later in Ottawa vertelde hij aan parlementsleden dat er nu een ‘all-economy alliantie’ met Europa in de maak is. Hoewel er nog geen juridische tekst bestaat, bevestigen functionarissen in Brussel dat artikel 217 van de EU-verdragen – dat de EU toestaat om uitgebreide associatieovereenkomsten te sluiten – als model kan dienen. De associatiestatus zou ergens tussen de huidige EU-Canada vrijhandelsovereenkomst (CETA) en volledig lidmaatschap in liggen, en Canada mogelijk voorkeurs toegang tot de interne markt geven in ruil voor gedeeltelijke regulatoire afstemming.

Voor multinationals is vooral de arbeidsmobiliteit van groot belang. Von der Leyen en Carney benadrukten beiden dit punt. In Straatsburg zei Carney dat de alliantie jongeren zou moeten toestaan “om te wonen, werken en studeren waar ze willen aan beide zijden van de Atlantische Oceaan,” wat meteen speculaties opriep over visumvrije werkvakanties en vereenvoudigde professionele overplaatsingen. Voor Canadese werkgevers kan dit een enorme verandering betekenen. Europa is na de Verenigde Staten de tweede grootste bron van intra-bedrijfsoverplaatsingen naar Canada, maar werknemers hebben nu nog werkvergunningen of CETA-gebaseerde LMIA-vrijstellingen nodig die weken kunnen duren. Als een toekomstige overeenkomst de regels van de EU met Noorwegen of IJsland volgt, zouden leidinggevenden kunnen verhuizen met slechts een paspoort en een bewijs van dienstverband.



Canadese start-ups die willen uitbreiden naar de EU zouden eveneens eenvoudiger toegang krijgen tot een markt van 450 miljoen mensen, terwijl Europese bedrijven personeel naar Canada kunnen laten rouleren zonder de administratieve rompslomp van arbeidsmarktbeoordelingen. Er zijn echter obstakels. Brussel benadrukt dat de vier vrijheden van beweging ‘onlosmakelijk verbonden’ zijn, wat betekent dat Canada mogelijk EU-regels voor goederen en diensten moet accepteren die het nu niet toepast. Immigratieadvocaten waarschuwen ook dat een mobiliteitsparagraaf nog in de Canadese immigratieregels moet worden opgenomen – het parlement zou de Immigration and Refugee Protection Act moeten wijzigen om nieuwe vrijstellingen of wederzijdse werkvergunningcategorieën te creëren.

Toch lobbyen bedrijven al bij Ottawa om ervoor te zorgen dat een eventuele overeenkomst wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties en belastingcoördinatie bevat om dubbele sociale zekerheidsbetalingen te voorkomen. Praktisch gezien verandert er niet van de ene op de andere dag iets. Onderhandelaars werken toe naar een EU-Canada top in oktober in Montreal om een routekaart uit te stippelen, en functionarissen zeggen dat een definitief akkoord “twee tot drie jaar” kan duren. Maar bedrijven die afhankelijk zijn van trans-Atlantische talentstromen doen er verstandig aan nu al scenario’s te modelleren: of het nu een echte vrijbewegingszone wordt of een youth-mobility-plus regeling, het kosten- en nalevingslandschap voor het verplaatsen van personeel tussen Canada en de EU zal dit decennium waarschijnlijk ingrijpend veranderen.